O previsible rexeitamento parlamentario dos obxectivos de déficit para 2027-2029 deixa as comunidades autónomas sen marxe fiscal e a Xunta sen garantías para planificar os seus servizos públicos.
O Congreso dos Deputados celebrou este martes 14 de xullo un pleno extraordinario para debater e votar a senda de estabilidade que debía fixar os obxectivos de déficit, débeda e regra de gasto das administracións públicas para o período 2027-2029. A votación, coa que o Goberno central pretendía abrir a porta á elaboración dos Orzamentos Xerais do Estado de 2027, arrincou cun fracaso anunciado. A coalición de PP, Vox e Junts, que suma maioría absoluta na Cámara Baixa, xa manifestara de forma reiterada o seu rexeitamento á proposta, reproducindo o mesmo patrón de bloqueo que afundiu a senda correspondente a 2026 no mes de novembro pasado.
Déficit repartido de forma desigual
A proposta do Executivo fixaba un déficit máximo do 1,8% do PIB para o conxunto das administracións en 2027, que descendería ata o 1,6% en 2028 e o 1,5% en 2029. Porén, o reparto dese marxe fiscal resultou claramente asimétrico: a Administración Central reservábase un déficit do 1,5% en 2027, mentres que as comunidades autónomas só accedían a unha décima, o 0,1% do PIB, un marxe fiscal que o Ministerio de Facenda cuantificou en 5.849 millóns de euros para o conxunto das rexións. Galicia, como o resto das autonomías gobernadas polo PP, rexeitou en bloque esa limitación, argumentando que non recoñece as necesidades reais de gasto en sanidade, educación e servizos sociais. Ademais, o tecto de gasto non financeiro do Estado elévase ao nivel récord de 226.032 millóns de euros, un 6,6% máis que en 2026, polo que a concentración do marxe de manobra na administración central resulta aínda máis estridente.
Galicia, sen certezas para planificar
Para Galicia, o bloqueo da senda ten consecuencias directas e inmediatas. A falta dun marco orzamentario homologado implica que a Xunta non pode planificar con certeza os seus ingresos futuros, o que repercute directamente na capacidade de manter e ampliar os servizos públicos básicos: atención sanitaria, coidados, ensino e prestacións sociais. Nun contexto no que Galicia xa acumula tres exercicios con orzamentos do Estado prorrogados —os de 2023 seguen vixentes—, a incerteza multiplícase. A comunidade galega, cunha poboación envellecida e dispersa que demanda recursos crecentes de gasto social, sofre de xeito singular os efectos do estancamento orzamentario imposto pola parálise política en Madrid.
Se o Congreso rexeita a senda —como todo apunta que sucedeu—, o Goberno ten un mes de prazo para presentar unha nova proposta, idéntica ou modificada, ante un segundo pleno extraordinario previsto para o 23 de xullo. Se tamén esa segunda senda fracasa, entraría en vigor o marco fiscal enviado a Bruxelas no plan estrutural de 2024, que obrigaría as comunidades autónomas a pechar as súas contas en equilibrio orzamentario, sen ningunha décima de déficit. Esa restrición suporía, segundo cálculos do propio Ministerio de Facenda, unha perda acumulada de 5.485 millóns de euros de capacidade de gasto autonómica entre 2026 e 2028.
Reforma da financiación, outro labirinto
Paralelamente, o debate sobre a reforma do sistema de financiación autonómica tampouco avanza. O Ministerio de Facenda remitiu as comunidades autónomas un borrador de proposta na segunda semana de xullo, que mantén o marco xeral pactado con ERC e avalado polo Govern de Salvador Illa, sen modificacións substanciais. A proposta elevaría a cesión do IRPF ao 55% e do IVE ao 56,5% e incluiría dentro do sistema o imposto sobre o Patrimonio, sobre os depósitos bancarios e sobre actividades do xogo. Un Consello de Política Fiscal e Financeira monotemático está previsto para o 29 de xullo para votar definitivamente o texto. Porén, as comunidades do PP mantén unha posición de rexeitamento monolítica, o que fai pouco probable un acordo neste horizonte tan inmediato.
Desde a perspectiva galega, esta reforma é crucial. O actual modelo, caducado desde 2014, infrafinancia sistematicamente os territorios con maior gasto por habitante en servizos esenciais, como é o caso de Galicia pola súa demografía. Expertas en economía pública como as vinculadas ás xornadas organizadas pola USC en Santiago de Compostela en maio salientaron precisamente a necesidade de incorporar criterios de necesidade de gasto e nivelación fiscal que recollan a realidade dos territorios envellecidos e rurais. A ausencia de reforma e o bloqueo da senda de estabilidade conforman un dobre nó que estrangula a autonomía financeira real de Galicia.
Servizos públicos en xaque
A cidadanía galega é quen paga o prezo real deste bloqueo. A incapacidade do Estado español para aprobar uns orzamentos e fixar un marco fiscal claro tradúcese en conxelación ou recorte efectivo do gasto en atención primaria, en coidados de persoas maiores e en investimentos en infraestruturas nas comarcas rurais. A parálise non é neutra: beneficia aos que xa teñen recursos propios suficientes e prexudica a quen depende dos servizos públicos para vivir con dignidade. En Galicia, ese grupo é maioritario, e paga as consecuencias dunha crise de gobernanza fiscal que ten como escenario Madrid pero como vítimas principais as comunidades periféricas que nunca tiveron o control das súas propias finanzas.