O Ministerio propón elevar a cesión do IRPF do 50% ao 55%, pero a Xunta xa alertou que o modelo reduce o peso do envellecemento e a dispersión, dous factores clave para o territorio galego.
O Ministerio de Hacienda remitiu o pasado venres 10 de xullo ás comunidades autónomas de réxime común o borrador do novo sistema de financiamento autonómico, un documento que pon sobre a mesa a reforma máis ambiciosa deste modelo dende 2009. Para Galicia, o que estea escrito nesas páxinas non é un asunto menor: determina a capacidade real da Xunta para pagar sanidade, educación, dependencia e servizos sociais nunha das comunidades máis envellecidas e dispersas de todo o Estado.
O borrador, asinado polo ministro Arcadi España, propón incrementar a cesión ás autonomías do IRPF dende o 50% actual ata o 55%, e a do IVE dende o 50% ata o 56,5%. Segundo as estimacións do propio Ministerio, o novo sistema achegará ás comunidades de réxime común en torno a 224.500 millóns de euros en 2027, fronte aos 152.484 millóns recibidos en 2023, o ano base para calcular as necesidades de financiamento. En termos netos, as comunidades recibirían 20.975 millóns máis que co modelo vixente se a proposta entra en vigor o ano que vén.
Ademais dos tributos tradicionais, o borrador incorpora á cesta fiscal do sistema o imposto sobre o patrimonio, o de depósitos bancarios, o de actividades do xogo e o de depósito de residuos en vertedoiro. Tamén prevé un mecanismo de caixa compartida polo que os ingresos do IRPF chegarán de forma simultánea á administración central e á autonómica, con períodos de adhesión de cinco anos.
Pero máis alá dos titulares sobre maior financiamento global, a letra miúda preocupa en Santiago de Compostela. O conselleiro de Facenda da Xunta, Miguel Corgos, xa deixou claro en marzo nunha xornada da FUNCAS que o borrador penaliza a Galicia ao reducir o peso da dispersión xeográfica —que baixa do 0,6% ao 0,5% do total do modelo— e do envellecemento —que pasa do 8,5% ao 7%—, precisamente os dous factores que máis condicionan o custo real dos servizos públicos no territorio galego. Para a Xunta, un modelo que substitúe solidariedade por ordinalidade —é dicir, que premia máis o que cada comunidade achega ao fondo común que o que cada territorio necesita para garantir servizos igualitarios— é un modelo que vai contra os intereses de Galicia.
O rexeitamento da Hacienda galega baséase nunha realidade demográfica incontestable. Galicia conta con preto de 110.000 persoas que superan os 85 anos de idade, o que ten un impacto directo nos custos sanitarios e de servizos sociais. Ademais, segundo proxeccións do IGE, unha cuarta parte dos municipios galegos perderán máis do 10% da súa poboación na próxima década. Con 203 concellos de menos de 5.000 habitantes, a dispersión non é un dato estatístico, é a realidade cotiá de miles de persoas que dependen dos servizos que financia a Xunta.
Desde a perspectiva da soberanía financeira galega e da xustiza territorial, a reforma presenta, pois, un paradoxo: máis diñeiro no cómputo global, pero uns criterios de reparto que poderían deixar a Galicia nunha posición relativa menos favorábel que a que lle correspondería polas súas necesidades reais. A aposta pola ordinalidade —impulsada polos socios catalanistas do Goberno— beneficia comunidades con alta renda e recadación, mentres que comunidades periféricas como a galega, con menor actividade económica e maior carga de servizos por habitante, saen prexudicadas.
O calendario político é tenso. O martes 14 de xullo está prevista unha reunión do comité técnico para debater o borrador, e o 29 de xullo convócase o Consello de Política Fiscal e Financeira cos conselleiros autonómicos. O ministro Arcadi España manifestou a súa disposición ao diálogo, mais o rexeitamento das comunidades gobernadas polo PP —entre elas Galicia— á proposta xa está sobre a mesa. O Goberno considera que non hai elementos obxectivos para opoñerse a un modelo que beneficia a todas as comunidades, pero os números galegos contan outra historia.
O que está en xogo non é só unha negociación técnica entre administracións. É a capacidade de Galicia para manter un sistema público de coidados digno para a súa poboación maior, para sostер escolas en concellos rurais, para non deixar atrás as persoas que viven dispersas polo territorio. A reforma do financiamento autonómico é, en definitiva, política social aplicada. E Galicia ten moito que dicir nese debate.