A Xunta rexeita o modelo por laminar o peso do envellecemento e a dispersión, claves para Galicia; o CPFF reunirase o 29 de xullo para votar o texto.
O Ministerio de Facenda enviou esta semana ás comunidades autónomas o borrador da reforma do sistema de financiamento autonómico, un documento que eleva a cesión do IRPF do 50% ao 55% e a do IVE do 50% ao 56,5%, e que acende de novo o debate sobre o reparto de recursos entre territorios. Para Galicia, o texto chega cunha ambivalencia que vai máis aló das cifras: máis cartos sobre o papel, pero con criterios que penalizan as singularidades do país.
O goberno central, a través do ministro Arcadi España, afirma que o novo modelo suporá 20.975 millóns de euros adicionais para o conxunto das comunidades autónomas no primeiro ano de vixencia, cunha entrada en vigor prevista para 2027. Segundo as estimacións oficiais, o novo sistema de financiamento aportaría ao conxunto das autonomías arredor de 224.500 millóns de euros, moi por riba dos 152.484 millóns recibidos en 2023, que é o ano base para determinar as necesidades de financiamento. A maior parte desa cantidade —uns 16.000 millóns— proviría de incrementar a capacidade tributaria das rexións a través da maior cesión de IRPF e IVE.
Porén, a proposta non convence a Galicia. O conselleiro de Facenda, Miguel Corgos, xa denunciou en anteriores ocasións que o modelo «lamina o peso do envellecemento e da dispersión» e que, polo tanto, «prexudica moito non só a Galicia, senón a todas as comunidades do noroeste de España». Para a Xunta, estes dous factores son determinantes para sostener os servizos públicos nun territorio cunha poboación envellecida e espallada por centos de parroquias rurais. Segundo os cálculos do goberno galego, Galicia precisa un mínimo de 500 millóns de euros adicionais para cubrir os custos reais de prestación dos servizos derivados da súa dispersión poboacional, única en España.
O calendario negociador é axustado. Tras o envío do borrador, o próximo martes 14 de xullo celebrarase unha reunión do comité técnico para discutir a proposta e, o 29 de xullo, reuniranse os conselleiros autonómicos no Consello de Política Fiscal e Financeira onde se votará definitivamente o texto. O ministro Arcadi España amosouse disposto a negociar con todas as comunidades, mais a proposta mantén as liñas xerais do pactado co anterior equipo de Hacienda, sen modificacións substanciais.
A estrutura do novo modelo prioriza o gasto sanitario, que tería un peso do 38% no reparto baixo o concepto de «poboación protexida equivalente», mentres que a poboación total só representaría o 30% da ponderación. O gasto educativo tería un peso do 17%. Estes criterios, que penalizan relativamente as comunidades con alta dispersión e envellecemento respecto da masa poboacional bruta, explican boa parte da resistencia galega e do bloque de comunidades do norte.
En materia tributaria, outra novidade incorporada ao borrador é que se inclúen dentro da cesta de impostos do sistema o imposto sobre o patrimonio, o imposto sobre depósitos bancarios, o imposto sobre actividades de xogo e o imposto sobre o depósito de residuos en vertedoiro. Ademais, as comunidades que o desexen poderán acollerse a un sistema de caixa compartida onde os ingresos do IRPF chegarán de maneira simultánea ás administracións central e autonómica.
O debate parlamentario galego tampouco ofrece consenso. No Parlamento de Galicia, PPdeG, BNG e PSdeG seguen sen chegar a acordos sobre a posición que debe defender o país. O BNG defende un sistema de concerto económico para Galicia, proposta rexeitada polos socialistas por considerarla contraria á solidariedade territorial. Pola súa banda, o PP acusa o Goberno central de impor un modelo deseñado á medida de Cataluña.
Dende o Goberno do Estado, o delegado en Galicia, Pedro Blanco, cifrou en 587 millóns de euros máis ao ano o que a Xunta estaría rexeitando ao non aceptar a proposta de Hacienda. Blanco asegura que Galicia é das comunidades máis beneficiadas polos criterios de poboación axustada do novo modelo. A Xunta, pola contra, sinala que o Goberno central «retiña» 388 millóns que lle correspondían por mor do atraso nas entregas a conta durante os primeiros meses de 2026, o que obrigou a Galicia a pagar oito millóns en intereses só neste exercicio.
O que está en xogo é de enorme relevancia para a cidadanía galega. O sistema de financiamento autonómico achega preto do 80% dos recursos cos que conta Galicia para elaborar as súas contas e, polo tanto, para prestar os servizos públicos fundamentais: sanidade, educación e servizos sociais. Nun país que envellece e se despoboa, calquera reforma que non pondere adecuadamente estes custos estruturais acabará por trasladar o seu custo á veciñanza máis vulnerable.