Os ministros de Economía da UE validan as recomendacións que alertan do risco de desvío do gasto público español, cunha factura que pode recaer sobre as comunidades periféricas como Galicia.
Os ministros de Economía e Finanzas da Unión Europea reunidos no ECOFIN deron o seu visto e prace este venres 10 de xullo ás recomendacións específicas por país que a Comisión Europea emitira para España o pasado 3 de xuño, como parte do seu paquete económico de primavera do Semestre Europeo. Un paso de trámite habitual que, porén, non é inocuo: supón que vinte e sete capitais avalan formalmente a presión de Bruxelas sobre a política fiscal do Goberno de Pedro Sánchez, cunhas consecuencias que chegan ata os orzamentos autonómicos e, polo tanto, até o financiamento público de Galicia.
O núcleo da advertencia comunitaria ten nome propio: a senda de gasto. A Comisión Europea estima que o gasto público español se incrementará un 5,1% en 2026, moi por riba do 3,5% pactado inicialmente no Plan Fiscal e Estrutural de Medio Prazo. O acumulado entre 2024 e 2026 elevarase ao 14,9%, segundo os datos do paquete de primavera. Esta desviación non implica, polo momento, un incumprimento formal, xa que España solicitou en abril a activación da chamada cláusula nacional de escape vinculada ao aumento do gasto en defensa, que o propio ECOFIN aprobou o pasado 12 de xuño. Esa flexibilidade permite ao Estado desviar ata 0,4 puntos porcentuais do PIB en gasto extra, encadrando formalmente as contas dentro das regras fiscais europeas.
Pero máis alá dos tecnicismos, o mensaje de Bruxelas ao Goberno español é inequívoco: hai que conter o gasto non vinculado á defensa, reducir os beneficios fiscais no IVE —especialmente os aplicados á hostalería e ao aloxamento, que constitúen a maior fenda de IVE de toda a UE— e reequilibrar un sistema de transferencias sociais que, segundo os propios documentos do Consello, ten “escasa capacidade para reducir a pobreza, especialmente entre a infancia”. Ademais, a Comisión insta a acelerar a execución dos programas da política de cohesión antes do peche do Mecanismo de Recuperación e Resiliencia en 2026.
Desde a perspectiva galega, estas recomendacións non son unha abstracción tecnocrática. Cando Bruxelas lle impón ao Estado español a obriga de limitar o crecemento do gasto neto computable, está condicionando directamente a marxe orzamentaria que Madrid pode transferir ás comunidades autónomas en forma de investimentos, transferencias e cofinanciamentos. Galicia, como rexión que aínda depende en boa medida dos fondos estruturais europeos e das achega estatais para sostener a súa infraestrutura produtiva, sanidade pública e transición enerxética, é especialmente vulnerable a este tipo de axuste centralizado.
O Fondo Monetario Internacional xa advertira, na súa consulta do Artigo IV de 2026, que “o espazo fiscal é limitado e está en risco”, o que constrinxe a capacidade do Goberno para responder a choques económicos. Para Galicia, isto tradúcese en menos capacidade de negociar investimentos estatais directos e en maior presión sobre as arcas da Xunta, que xa elaborou un plan económico-financeiro para 2025-2026 baixo severas restricións da regra de gasto.
A dimensión social e territorial da cuestión é a que máis debería preocupar. O propio informe do ECOFIN recoñece que as diferenzas rexionais nas taxas de pobreza e no impacto das transferencias sociais persisten, sinalando “desigual cobertura e acceso aos servizos nos territorios, especialmente nas zonas rurais”. Galicia, cunha das estruturas demográficas máis envellecidas de Europa e cunha poboación rural significativa, é precisamente o tipo de territorio ao que apunta esta diagnose. Esixir ao Estado que recorte gasto social sen garantir que as comunidades periféricas manteñan os servizos esenciais é, en definitiva, trasladar o custo do axuste fiscal sobre quen menos poder ten de absorbelo.
O que o ECOFIN avalou este venres non é só un documento técnico. É a xeometría do poder económico europeo aplicada sobre os territorios. A gobernanza fiscal da UE, por moi necesaria que resulte para a sostibilidade das finanzas públicas, segue construída dende unha lóxica centralista que ignora as asimetrías estruturais entre rexións. Mentres se lle pide ao Estado español que non aumente o gasto en servizos públicos, finánciase sen límites o incremento do orzamento en defensa mediante cláusulas de escape. A mensaxe política é clara: as armas non computizan, os hospitais si.
Galicia non pode permitirse que as restricións fiscais impostas dende Bruxelas e executadas dende Madrid se conviertan nunha nova onda de recortes sobre os sectores produtivos locais, a pesca, a industria ou as renovables, nin sobre a rede de coidados e servizos sociais que sostén ás familias traballadoras. O debate fiscal europeo ten consecuencias concretas no día a día da xente. E ese é o debate que cómpre dar.