A conselleira do Mar acusa Madrid de “enfoque centralista” no Real Decreto-lei 18/2026, mentres as mariscadoras levan meses sen ingresos pola mortaldade invernal
A conselleira do Mar, Marta Villaverde, levou esta semana ao Consello Consultivo de Política Pesqueira e Agrícola para Asuntos Comunitarios —foro preparatorio do Consello de Ministros da Unión Europea do 13 de xullo— a denuncia formal contra o que cualificou como o “enfoque centralista” do Goberno do Estado en materia de ordenación marisqueira. A crise competencial chega nun momento en que o sector marisqueiro galego atravesa unha das súas peores crises das últimas décadas, agravada pola devastadora mortaldade de bivalvos provocada polo tren de borrascas do inverno pasado.
No centro da polémica está a Disposición Adicional Oitava do Real Decreto-lei 18/2026, do 29 de xuño. Villaverde denunciou que esta medida constitúe unha “flagrante invasión de competencias” en materia de ordenación marisqueira, nun sector que o Estatuto de Autonomía de Galicia recoñece como competencia exclusiva da comunidade no artigo 27.15. A conselleira tamén censurou que o Ministerio pretenda “tutelar” a xestión ambiental do litoral desde Madrid a través dun Comité de Asesoramento que relega a un papel secundario ao Instituto Tecnolóxico para o Control do Medio Mariño de Galicia (Intecmar) e ás universidades galegas, “ignorando de forma consciente que a comunidade xa posúe unha das redes de control oceanográfico máis avanzadas de Europa”.
A Xunta foi aínda máis alá nas súas críticas: a conselleira tachou a resposta do Goberno central de “puramente burocrática” e acusouno de meter “con calzador” as consecuencias climatolóxicas sufridas polo sector galego dentro dun plan motivado pola crise internacional de Oriente Medio. Segundo Villaverde, todo isto non sería máis que un xeito de “xustificar un pacto político de investidura” sen achegar ningunha solución real. A clave económica é demoledora: este mandato mobiliza “cero euros” para os profesionais do mar en Galicia, o que, subliñou a conselleira, supón “unha discriminación arbitraria”.
Esta pugna competencial aterriza sobre un sector xa de por si exangüe. As fortes chuvias do inverno de 2026 incrementaron a presenza de auga doce nas rías, o que provocou unha mortaldade elevada de bivalvos e deixou a boa parte das mariscadoras ante un futuro incerto. Segundo o coordinador de biólogos de Pontevedra da Consellería do Mar, Fernando Febrero, os fondos mariños son os máis castigados polo exceso de auga doce, o que deriva nunha perda de moluscos “moderada ou severa”. En zonas como Carril, a presidenta das mariscadoras a pé, María Porto, confirmou ata un 100% de mortaldade en certos puntos, e en Rianxo chegaron a faenar só sete dos 190 barcos habituais.
A situación afecta de forma especialmente dura ás mulleres, que compoñen a maioría da forza de traballo do marisqueo a pé. Tras máis de tres meses sen actividade, a asociación Mulleres Salgadas denunciou que as mariscadoras seguen obrigadas a aboar as súas cotas ao Instituto Social da Mariña (ISM) malia non percibir ingresos desde febreiro. A exención de cotas anunciada polo delegado do Goberno en Galicia, Pedro Blanco, aínda non se materializou, segundo denuncia a entidade, que alerta de que miles de familias do litoral galego atravesan unha situación de “grave vulnerabilidade económica e social”.
A fraxilidade estrutural do sector é tamén un dato obxectivo: en 2025 había 3.179 permisos de explotación (Permex), un 9,9% menos que en 2023, cando sumaban 3.529. O descenso máis brusco produciuse entre 2023 e 2024, con 222 autorizacións menos, especialmente na provincia de Pontevedra, que perdeu 122. Trátase dun proceso de desaparición silenciosa dun oficio maioritariamente feminino e de forte arraigo nas comunidades costeiras.
Mentres a Xunta destina 2,2 millóns de euros cofinanciados polo Fondo Europeo Marítimo, de Pesca e de Acuicultura (Fempa) a medidas de conservación e rexeneración dos bancos marisqueiros, o bloqueo competencial co Goberno central ameaza con atrasar as respostas que o sector necesita de forma urxente. O conflito non é novo: Galicia leva meses reclamando lealdade institucional ao Estado, cunha pauta que se repite desde a prohibición da pesca da anguía até a reforma do Regulamento Xeral de Costas. O marisqueo é, neste contexto, o último campo de batalla dunha disputa que vai moito máis alá da burocracia: vai do dereito dun pobo a decidir o futuro dos seus recursos mariños e das mulleres que durante xeracións os sostiveron.