Dende o 1 de xullo, o gasóleo sobe entre 5 e 11 céntimos por litro. A compensación parcial do Imposto sobre Hidrocarburos non abonda para amortecer o golpe nunha flota cuxa supervivencia depende do prezo do fuel.
O 1 de xullo de 2026 marcou un antes e un despois para os sectores galegos máis dependentes do combustible. Desa data, o IVA da gasolina e o gasóleo retornou ao tipo xeral do 21%, rematando así coa rebaixa temporal ao 10% que o Goberno central tiña en vigor dende o 22 de marzo baixo o paraugas do Real Decreto-Lei 7/2026, aprobado como resposta á crise enerxética derivada do conflito bélico en Oriente Medio. Para Galicia, onde a pesca e o transporte de mercadorías representan dúas das columnas vertebrais da economía produtiva, a medida chega nun momento delicado e con consecuencias inmediatas nos custos operativos.
A subida non é inocua en termos numéricos. Segundo as estimacións do sector, a gasolina encareciuse ao redor de 11 céntimos por litro, mentres que o gasóleo —o combustible clave para barcos e camións— sobe uns 5 céntimos por litro. Tomando como referencia os prezos medios a 30 de xuño —1,505 euros o litro de gasóleo en España—, os cálculos indican que os prezos durante o verán situaranse ao redor de 1,555 euros en xullo, podendo escalar a 1,655 euros en setembro conforme se vai esgotando a compensación pactada.
E é que o Goberno, ante a presión da Comisión Europea, que advertiu de que a normativa comunitaria non permite aplicar tipos reducidos de IVA a carburantes fósiles, optou por substituír a rebaixa do imposto por un sistema de bonificacións decrecentes sobre o Imposto sobre Hidrocarburos: 15 céntimos por litro en xullo, 10 en agosto e 5 en setembro. A partir de outubro, e salvo activación da cláusula automática de protección ante inflacións superiores ao 15%, o combustible tributará ao 21% sen ningún tipo de alivio fiscal.
Para a flota pesqueira galega, este escenario é especialmente preocupante. A patronal Arvi, que aglutina os armadores do porto de Vigo, xa alertara en marzo da situación límite que atravesa o sector: o prezo do combustible chegara a multiplicarse por dous en apenas días, alcanzando os 0,991 euros por litro en Vigo e superando o euro en portos irlandeses, onde opera parte da frota galega de altura. A entidade reclamou entón a aplicación de mecanismos de redución de custos e a mobilización do Fondo Europeo Marítimo, de Pesca e Acuicultura (Fempa). A Federación Galega de Confrarías sumouse a esas demandas, advertindo que o incremento do combustible «pon en risco a viabilidade» do sector pesqueiro.
O combustible representa entre o 20% e o 45% dos custos totais dun buque pesqueiro, segundo os datos dispoñibles para o sector, dependendo das especies obxectivo e das augas en que opera. Para a frota de altura e gran altura galega, que traballa en caladeiros afastados e con altos consumos de fuel, o impacto é aínda máis severo. O retorno ao IVA pleno, aínda que amortecido en parte, acumúlase sobre un contexto xa de por si complexo: aumento dos fletes marítimos, encarecemento do almacenamento frigorífico en porto e maiores esixencias administrativas derivadas da normativa comunitaria.
Os transportistas de mercadorías galegos tampouco escapan ao impacto. O Real Decreto-Lei 18/2026 mantén até o 30 de setembro as axudas extraordinarias ás empresas de transporte por estrada para compensar o prezo do gasóleo de uso profesional, así como a bonificación de 20 céntimos por litro para o chamado gasóleo profesional que aplica tamén a pescadores e agricultores. Non obstante, os operadores advirten de que estas compensacións parciais non cobren a totalidade do incremento real de custos, especialmente cando o IVA —a diferenza do Imposto sobre Hidrocarburos— non é recuperable polos transportistas autónomos con menor marxe de beneficio.
Dende unha perspectiva crítica, resulta revelador que a presión de Bruselas para eliminar o IVA reducido nos carburantes fósiles non veña acompañada de medidas estruturais de transición enerxética para sectores como a pesca ou o transporte. A Unión Europea prohibe tipos reducidos de IVA nos combustibles fósiles ao mesmo tempo que segue sen garantir alternativas enerxéticas viables —propulsión eléctrica ou hidróxeno verde— para barcos pesqueiros ou camioneiros de longa distancia. O resultado é que a carga fiscal recae con máis forza sobre os traballos máis vulnerables: as confrarías de pesca artesanal, os pequenos armadores, as pemes do transporte.
A Xunta de Galicia, que nas crises enerxéticas anteriores articulou liñas de axudas específicas para a flota —chegando a destinar máis de 3,6 millóns de euros en compensacións polo encarecemento dos combustibles derivado da guerra de Ucraína—, deberá posicionarse ante esta nova escalada. As confrarías e a patronal Arvi xa teñen os ollos postos en Santiago. O outono, cando desaparezan os últimos descontos sobre o Imposto de Hidrocarburos e o 21% de IVA se aplique sen filtro, podería traer novas mobilizacións se non hai resposta política á altura dun sector que dá traballo a milleiros de familias galegas e que sostén a identidade económica e cultural dunha terra de mar.