A parceria transnacional, con 56 socios de 33 países, pretende reducir a dependencia europea do litio, cobalto e terras raras procedentes de China
Europa enfronta un dos maiores desafíos estratéxicos da súa historia recente: garantir o subministro de materias primas críticas nun contexto de aceleración da transición enerxética e dixital. Sen litio, cobalto, níquel ou metais de terras raras non hai baterías eléctricas, nin turbinas eólicas, nin semiconductores. E a dependencia da UE respecto destes recursos é, hoxe por hoxe, alarmante.
Segundo datos da Comisión Europea, o 97% do magnesio que consume a Unión procede de China, o 98% dos boratos importánse de Turquía, e ese mesmo país asiático controla practicamente toda a refinación mundial de terras raras destinadas á fabricación de imáns permanentes. Trátase dunha vulnerabilidade estructural que pon en risco tanto a soberanía industrial europea como os obxectivos climáticos do Acordo de París.
Para facer fronte a esta situación, a UE aprobou a Lei de Materias Primas Críticas, que fixa metas concretas para 2030: extraer no propio territorio polo menos o 10% do consumo anual de materias primas estratéxicas, procesar internamente un mínimo do 40% e reciclar ao menos o 15%. Ademais, a norma establece que ningún país terceiro poderá subministrar máis do 65% de calquera materia prima estratéxica, co obxectivo de diversificar as cadeas de valor.
Neste marco regulatorio nace RAMP —Raw Materials Partnership for the Green and Digital Transition—, unha parceria cofinanciada a longo prazo ao abeiro do programa Horizon Europe. Con 56 socios de 33 países e un orzamento total de aproximadamente 300 millóns de euros, dos cales 90 millóns proceden directamente da UE, RAMP articulará sete convocatorias transnacionais de financiamento entre 2025 e 2037. A primeira xa está aberta, con case 40 millóns de euros dispoñibles para proxectos de investigación e innovación en toda a cadea de valor das materias primas.
A iniciativa adopta un enfoque integral que abarca desde a extracción sostible de materias primas primarias ata o deseño eficiente de produtos, o uso eficiente, a reutilización e a reciclaxe. Tamén incorpora prioridades transversais como a sustentabilidade ambiental, a regulación e a formación de traballadores e traballadoras especializadas nun sector considerado estratéxico.
Desde a perspectiva galega, este programa abre oportunidades significativas. Galicia posúe un subsolo rico en recursos minerais —incluídos depósitos de litio en zonas como A Fonsagrada e Lalín— e conta con capacidade industrial e investigadora para participar en proxectos desta natureza. Organismos como o IGAPE ou universidades galegas poderían explorar vías de acceso ás convocatorias de RAMP, nun contexto no que a soberanía sobre os recursos naturais e a transición enerxética xusta son cuestións centrais para o futuro do país.
Non obstante, cómpre ser críticos co modelo que se impulsa. A participación da industria privada en proxectos financiados con fondos públicos europeos debe ir acompañada de garantías sobre o control democrático dos recursos, a protección ambiental dos territorios afectados pola extracción e o reparto equitativo dos beneficios entre as comunidades locais. A transición verde non pode converterse nunha nova forma de extractivismo que traslade os danos ambientais e sociais cara ás rexións periféricas, incluída Galicia.
O futuro industrial de Europa depende en boa medida de como se resolva esta ecuación. RAMP é un paso necesario, pero insuficiente se non vai acompañado dun modelo de gobernanza que poña as persoas e o territorio no centro.