O Sergas mercarásete anticorpos monoclonais e inhibidores da polimerasa que permiten terapias personalizadas e menos tóxicas para as pacientes galegas
O Consello da Xunta autorizou esta semana un investimento de case 48 millóns de euros para a adquisición de medicamentos innovadores destinados ao tratamento do cancro de mama e de ovario nos hospitais públicos galegos. A aposta supón un paso significativo na aplicación da medicina de precisión no sistema sanitario público galego, aínda que abre tamén interrogantes sobre o modelo de contratación e a dependencia da industria farmacéutica.
A partida máis importante, 35,9 millóns de euros, destínase á compra mediante acordo marco de anticorpos monoclonais e conxugados para o tratamento do cancro de mama. Os fármacos autorizados —Trastuzumab emtansina, Trastuzumab deruxtecán, Pertuzumab e Sacituzumab govitecán— están deseñados para actuar directamente sobre as células tumorais, reducindo a toxicidade sistémica que caracteriza a quimioterapia convencional. O contrato terá unha duración inicial dun ano, con posibilidade de prórroga por outros doce meses.
A importancia desta decisión ten un contexto epidemiolóxico claro: segundo o Rexistro Galego de Tumores (Regat), en 2023 o cancro de mama foi o tumor máis frecuente entre as mulleres galegas, con 2.396 novos casos diagnosticados e unha taxa bruta de 171 casos por cada 100.000 mulleres. Trátase, polo tanto, dun problema de saúde pública de primeira orde que afecta de xeito específico á poboación feminina.
Os outros 11,7 millóns de euros irán para a subministración de tres inhibidores da polimerasa —Olaparib, Niraparib e Rucaparib— dirixidos a pacientes con cancro de ovario, e tamén con cancro de mama con mutacións nos xenes BRCA 1 ou BRCA 2. Estes medicamentos explotan vulnerabilidades xenéticas específicas de cada tumor, o que permite axustar o tratamento ao perfil xenómico de cada paciente. O cancro de ovario, aínda que menos frecuente —cunha incidencia de 9,9 casos por 100.000 habitantes e 220 diagnósticos en 2023—, ten unha mortalidade elevada pola dificultade do diagnóstico temperán.
Desde unha perspectiva de saúde pública e xustiza social, a incorporación destes tratamentos ao sistema público é unha boa nova para as mulleres galegas, que poderán acceder a terapias que doutro xeito só estarían ao alcance de quen tivese capacidade económica para costearse medicamentos de altísimo prezo no mercado privado. A medicina de precisión ten o potencial de reducir os efectos secundarios debilitantes da quimioterapia e de mellorar a calidade de vida durante o tratamento, o que ten un valor incalculable para as pacientes e as súas familias.
Non obstante, cabe preguntarse polo modelo de contratación aplicado e polos mecanismos de control sobre os prezos que cobra a industria farmacéutica. Os acordos marco con empresas privadas para a subministración de fármacos de alto custo son un campo no que a opacidade e os intereses corporativos adoitan impoñerse sobre o interese xeral. Sería desexable que a Xunta publicase con total transparencia as condicións económicas pactadas e os criterios de selección dos provedores, garantindo que o investimento público beneficia en primeiro lugar ás pacientes e non ás marxes de beneficio das multinacionais farmacéuticas.
Esta contratación enmárcase na chamada Estratexia galega de oncoloxía de precisión e forma parte de seis expedientes de medicamentos de farmacia hospitalaria que o Sergas ten planificado licitar de xeito centralizado durante o presente ano, o que apunta cara a un modelo de compra conxunta que, ben aplicado, podería favorecer mellores condicións para o sistema público.