O documento establece sete liñas de actuación fronte á contaminación, o cambio climático e os vectores de enfermidades, pero critics apuntan á escaseza do orzamento
O Consello da Xunta aprobou esta semana o Plan galego de saúde ambiental 2026-2030, un instrumento estratéxico que pretende reducir o impacto dos factores ambientais sobre a saúde da poboación galega cun investimento total previsto de 2.722.087 euros para os próximos cinco anos. Unha cifra que, repartida entre os doce meses de cada exercicio, supón menos de 545.000 euros anuais para facer fronte a desafíos tan complexos como a contaminación atmosférica, o gas radon, o cambio climático ou a expansión de novos vectores de enfermidades.
O plan estrutúrase en sete grandes liñas de actuación: vixilancia dos factores de risco ambiental, epidemioloxía ambiental, avaliación sanitaria de plans e proxectos, coordinación interdepartamental fronte a riscos ambientais, vixilancia da saúde laboral, formación e educación sanitaria, e impulso da investigación e a innovación. A Consellería de Sanidade defende que este marco permitirá reforzar convenios con entidades universitarias e garantir os recursos necesarios para a actividade inspectora dos servizos de saúde pública.
Entre as medidas concretas destaca o reforzo dos programas de control das augas de consumo, das zonas de baño, das piscinas e dos produtos químicos, así como a avaliación dos efectos da contaminación atmosférica, do radon, do pole e das temperaturas extremas. Neste sentido, a Xunta sinala que en 2026 se acadará o máximo histórico de 506 zonas de baño rexistradas en 120 concellos, e que o 97,7% das augas galegas conta con calidade excelente ou boa, cifra superior á media estatal (95,2%) e á da Unión Europea (93,9%).
Especial relevancia ten a loita contra o gas radon, un elemento radioactivo de orixe natural especialmente abundante en Galicia polo alto contido en granito do subsolo. A Estratexia Galega Reduce Radon 2025-2030 enmárcase neste plan e busca reducir os niveis de exposición da cidadanía a un gas directamente vinculado co cancro de pulmón. A pesar da gravidade do problema, o orzamento destinado a esta liña segue a ser escaso se se compara coa magnitude do risco sanitario que representa para miles de fogares galegos.
O plan adopta tamén o enfoque One Health —ou Unha Soa Saúde—, que recoñece a interdependencia entre a saúde humana, a animal e os ecosistemas. Baixo este marco, a Xunta mantén convenios coa Universidade de Santiago de Compostela para a Cátedra de Saúde Ambiental e coa Universidade de Vigo para a Rede Galega de Aerobioloxía, así como a Rede Galega de Vixilancia de Vectores (Regavivec), á que se adheriron xa 31 concellos para colaborar na detección do mosquito tigre, presente en Galicia desde 2023 e potencial transmisor de enfermidades como o dengue, a chikungunya ou o Zika.
Desde unha perspectiva crítica, cómpre salientar que un orzamento de apenas 2,7 millóns en cinco anos resulta insuficiente para abordar con rigor os efectos do cambio climático sobre a saúde pública dunha comunidade de case 2,7 millóns de habitantes. Organizacións ecoloxistas e colectivos de saúde comunitaria levan anos reclamando maiores investimentos en prevención ambiental, así como a integración dunha perspectiva de xustiza social que teña en conta que as poboacións máis vulnerables —traballadoras rurais, persoas maiores, habitantes de zonas con elevada contaminación industrial— son as que sofren con maior intensidade as consecuencias da degradación ambiental.
A aprobación deste plan representa un paso na boa dirección, mais a súa eficacia real dependerá da vontade política de dotalo dos recursos suficientes e de garantir que as súas actuacións cheguen de forma equitativa a todo o territorio galego, incluídas as zonas rurais e as vilas máis afectadas pola contaminación industrial e polo minifundismo da xestión ambiental.