O segundo decreto-lei do Plan Integral de Resposta á Crise en Oriente Medio mantén 1.825 millóns en axudas enerxéticas e incorpora, por primeira vez, un estudo de urxencia sobre a produtividade das rías galegas.
O Consello de Ministros aprobou o pasado 29 de xuño un segundo Real Decreto-lei do Plan Integral de Resposta á Crise en Oriente Medio, prorrogando por tres meses —ata o 30 de setembro— o groso das medidas anticrisis que vencían o 1 de xullo. O paquete, valorado en 1.825 millóns de euros para este ano, mantén a protección temporal de fogares e empresas diante do impacto económico do conflito bélico que desde marzo pasado zarandeou os mercados enerxéticos globais.
A norma, publicada no BOE o 1 de xullo e en vigor desde o mércores seguinte, estrutúrase en dous eixos. O primeiro, de carácter conxuntural, prorroga as medidas de apoio inmediato axustándoas á menor incerteza actual e ás recomendacións técnicas de Bruxelas. O segundo, de natureza estrutural, apunta a reforzar a soberanía enerxética e reducir a dependencia dos combustibles fósiles cara ao futuro.
No apartado dos carburantes, o decreto establece unha redución escalonada do Imposto sobre Hidrocarburos: 15 céntimos por litro en xullo, 10 céntimos en agosto e 5 céntimos en setembro. Se a inflación da gasolina ou do gasóleo supera nun 15% a do mesmo mes de 2025, o desconto recuperaría automaticamente os 20 céntimos por litro. Esta graduación, que segue as recomendacións de Bruxelas, supón un recorte respecto ao primeiro decreto de marzo, que rebaixaba o IVA ao 10% para os carburantes, medida que decaeu en xuño ante a mellora dos prezos.
Para a industria electrointensiva, clave no tecido produtivo galego —con Stellantis Vigo, Alcoa, Ferroatlántica ou as empresas da celulosa á cabeza—, mantéñense as bonificacións do 80% nos peaxes eléctricos de transporte e distribución, un instrumento que o Goberno calculou que lles aforra en torno a 200 millóns de euros ao conxunto do sector. Ademais, o Imposto sobre o Valor da Produción de Enerxía Eléctrica (IVPEE) reducirase progresivamente desde o 7% actual ata o 5% en 2026, o 3,5% en 2027 e desaparecerá completamente en 2028, o que supón outros 2.700 millóns de aforro fiscal en 2027 e 2028.
O escudo social do primeiro decreto, aprobado o 20 de marzo con 80 medidas e máis de 5.000 millóns de euros de dotación, mantense íntegro para todo 2026: os descontos extraordinarios do bono social eléctrico (42,5% para consumidores vulnerables e 57,5% para vulnerables severos), o incremento da axuda mínima do bono social térmico a 50 euros e a prohibición de cortar subministracións básicas como a auga ou a enerxía a fogares vulnerables.
O sector primario, fundamental para a economía galega, tamén se beneficia da prórroga. Mantéñense as axudas á redución da fiscalidade dos combustibles para pescadores, agricultores e transportistas, e engádense 165 millóns de euros en axudas para a compra de fertilizantes. Con todo, as confrarías de pescadores galegas xa alertaran en marzo que as medidas do primeiro paquete “non serven para o sector do mar”, dado que os barcos xa están exentos do IVA dos hidrocarburos e o sistema de reembolso dos 20 céntimos “tardará sabe deus cando” en materializarse, nas palabras do presidente da Federación Nacional de Confrarías, Basilio Otero.
Precisamente, a gran novidade para Galicia no segundo decreto-lei é que incorpora na súa disposición oitava un mecanismo para estudar con carácter de urxencia a salinidade, o quecemento e a perda de biomasa nas augas das rías galegas e os seus efectos sobre a produtividade dos sectores marisqueiro e pesqueiro. A medida responde a un acordo acadado co Bloque Nacionalista Galego e establece un Comité de Asesoramento presidido polo director do IEO e integrado pola Secretaría Xeral de Pesca, a Consellería do Mar da Xunta, o CSIC, as confrarías e as organizacións de produtores. Esta disposición cobra especial relevancia nun contexto en que as lonxas galegas pecharon xaneiro de 2026 cun descenso do 16% na facturación e alertas por mortandades masivas de berberecho nas rías de Noia.
As empresas beneficiarias das axudas non poderán efectuar despidos nin cesamentos de actividade ata o 30 de setembro de 2026 por causas vinculadas ao conflito, unha cláusula que protexe os empregos industriais e do sector primario. A norma tamén obriga ás estacións de servizo a publicitar as rebajas fiscais temporais, e a CNMC porá en marcha un sistema de seguimento dos marxes brutos en surtidores para detectar comportamentos anómalos.
O decreto deberá ser convalidado polo Congreso, onde o primeiro paquete de marzo conseguiu o apoio de 175 votos, incluído o do BNG, e a abstención do PP. A aprobación parlamentaria do segundo paquete tamén se prevé sen grandes atrancos, aínda que a esquerda galega xa avanzou que seguirá esixindo medidas máis ambiciosas e permanentes para un sector pesqueiro que afronta a presión de custos enerxéticos sobre un fondo de rías cada vez máis deterioradas polo cambio climático.