Un histórico informe social do STECF europeo certifica o axuste estrutural do sector mariñeiro español, co peso máis duro sobre Galicia, primeira potencia pesqueira da UE.
Un informe sen precedentes acaba de poñer cifras a un problema que as comunidades costeiras galegas levan anos denunciando. O Comité Científico, Técnico e Económico da Pesca da Unión Europea (STECF) publicou o seu primeiro Informe Social Anual (ASOR), un documento de 738 páxinas elaborado para a Comisión Europea que analiza, por vez primeira de xeito sistemático, a dimensión humana do sector pesqueiro comunitario. O diagnóstico para España —e por extensión para Galicia— é de emerxencia: entre 2017 e 2023, o emprego pesqueiro caeu un 13%, o que supón a desaparición de arredor de 4.360 postos de traballo vinculados ao mar.
España sitúase así no podio dos países europeos onde o axuste laboral foi máis intenso, só por detrás de Grecia, con 5.200 empregos menos, e Italia, con 4.750. Mais a crudeza dos datos non remata aí. No conxunto da UE, o emprego pesqueiro equivalente a xornada completa reduciuse un 25% no mesmo período, o que reflicte non só menos traballadoras e traballadores, senón tamén máis temporalidade, maior inestabilidade laboral e unha erosión profunda da continuidade profesional nun sector onde a experiencia acumulada é un activo fundamental.
Galicia, que concentra a metade da flota pesqueira española —arredor de 4.183 buques segundo o IGE— e xera máis do 50% do emprego marítimo-pesqueiro de todo o Estado, non pode ser allea a esta tendencia. O sector mar-industria galego, que segundo o Informe Ardán Galicia 2025 acada 21.043 empregos directos, 1.266 empresas activas e unha facturación de 11.536 millóns de euros, afronta un risco existencial se non se reverte o proceso de despoboamento profesional que está a baleirar os portos e lonxas do país.
O problema que máis alarma os investigadores é o do relevo xeracional. A pesca convertéuse nunha profesión cada vez menos atractiva para a mocidade, polo cóctel de condicións laborais esixentes, longas campañas afastadas do fogar, incerteza económica e uns salarios que se sitúan moi por baixo da media europea. Segundo o informe do STECF, o custo laboral medio por equivalente a tempo completo no sector foi de 29.447 euros en 2023, menos da metade da media da UE, que se eleva a 61.541 euros. En apenas seis anos, a porcentaxe de pescadores maiores de 40 anos aumentou do 65% ao 71%, mentres os menores desa idade pasaron do 31% ao 26%.
As consecuencias desta dinámica xa son visibles en portos galegos concretos. O propio documento cita Burela como exemplo paradigmático: sete de cada dez tripulantes que faenan desde este porto mariñán son xa traballadores inmigrantes, principalmente procedentes de Senegal, Indonesia e, sobre todo, Cabo Verde. No porto de A Coruña, o patrón maior da Confraría, Javier Mariñas Losada, é aínda máis explícito: “O 90% dos mariñeiros son estranxeiros”, afirma, mentres o presidente da lonxa coruñesa, Juan Carlos Corrás, alerta dun “déficit grave de mariñeiros” e reclama medidas urxentes. “Os barcos xubílanse cos pescadores”, resume con dureza un sector que ve como a transmisión de saberes e oficios se rompe sen que haxa quen os recolla.
O informe do STECF tamén evidencia outra inxustiza estrutural de especial relevancia para Galicia: as estatísticas europeas non contabilizan o marisqueo a pé. Arredor do 93% das mariscadoras a pé de España traballan en Galicia e tres de cada catro son mulleres. A súa exclusión das cifras oficiais distorsiona gravemente tanto o peso real do emprego pesqueiro galego como a presenza feminina no sector. É unha invisibilización que ten consecuencias políticas: sen datos, non hai políticas. E sen políticas adaptadas, as mariscadoras seguirán desenvolvendo o seu traballo en condicións de desprotección social e sen que as súas enfermidades profesionais —lumbalgias, artroses, infeccións derivadas do contacto coa auga e os lodos— sexan recoñecidas como tales.
Fronte a este panorama, as respostas institucionais seguen a ser insuficientes e dispersas. A Xunta de Galicia publicou en maio unha nova convocatoria de axudas de 350.000 euros para impulsar o relevo xeracional a través de prácticas a bordo, cofinanciada polo Fondo Europeo Marítimo, de Pesca e de Acuicultura. Porén, mentres o sector perde miles de empregos estruturais e os portos galegos dependen cada vez máis de man de obra inmigrante en condicións laborais precarias, as respostas políticas seguen sen estar á altura dun problema que o propio STECF define como sistémico. “Sen intervencións, é probable que o problema siga agravándose”, advirte o informe. A economía azul galega necesita algo máis que axudas puntuais: precisa un plan integral que garanta condicións laborais dignas, recoñeza o traballo das mulleres do mar e poña en valor un sector que sostén comunidades enteiras ao longo de todo o litoral atlántico.