A infraestrutura de 400 kV entre Fontefría e a fronteira portuguesa refuerza o noroeste como nodo estratéxico da transición enerxética europea
O municipio pontevedrés de Arbo acolleu esta semana a presentación da nova interconexión eléctrica entre España e Portugal, a novena liña que unirá os dous sistemas eléctricos ibéricos e que sitúa Galicia no centro do mapa enerxético do continente. Unha infraestrutura tantas veces anunciada, tantas veces adiada, que finalmente toma corpo nun territorio que durante décadas exportou recursos naturais sen recibir a cambio nin soberanía nin beneficio real sobre o que é seu.
O trazado, acordado de forma conxunta entre Red Eléctrica de España (REE) e a operadora portuguesa REN, establece o punto de conexión transfronteirizo entre os concellos de Arbo (Pontevedra) e Monçäo (Viana do Castelo). A liña percorrerá as provincias de Ourense e Pontevedra polo lado español, e conectará co distrito de Viana do Castelo en Portugal. No lado español construiranse dúas subestacións —Bearíz 400 kV e Fontefría 400/220 kV— e dúas novas liñas a 400 kV: unha de 30 quilómetros entre as dúas subestacións e outra de 21,7 quilómetros ata a fronteira. O tramo portugués completará o enlace cunha liña de 66 quilómetros ata a subestación de Ponte de Lima.
A inversión total ascende a 128 millóns de euros no conxunto das infraestruturas galegas vinculadas ao proxecto —fronte aos 55 millóns estimados inicialmente para o tramo básico—, nun contexto no que o Goberno do Estado recoñece que o conxunto das interconexións ibéricas precisará de miles de millóns adicionais para cumprir os obxectivos europeos. A Comisión Europea esixe acadar un nivel de interconexión do 15% da potencia instalada; a Península Ibérica non supera hoxe o 3%, o que a condena a funcionar como unha illa enerxética que non pode exportar ao continente os excedentes renovables que xera.
Precisamente aí reside un dos paradoxos máis dolorosos para Galicia: o país é un dos territorios con maior potencial de xeración eólica de Europa, pero a falta de infraestrutura de evacuación e interconexión fai que parte desa enerxía verde se desperdice ou se venda a prezos miserables. A nova liña incrementará a capacidade de intercambio en 1.000 MW, ata alcanzar 4.200 MW de España a Portugal e 3.500 MW en sentido contrario, e permitirá integrar 239 GWh anuais adicionais de enerxías renovables. O sistema eléctrico estima un aforro anual de 22 millóns de euros e unha redución de 150 quilotoneladas de CO₂ ao ano.
O proxecto, incluído na Planificación da Rede de Transporte de Electricidade 2021-2026 e declarado Proxecto de Interese Común (PIC) pola Unión Europea, leva inscrito nos catálogos europeos desde 2013, co código 1.1. Máis dunha década de trámites administrativos, declaracións de impacto ambiental, expropiacións de terreos en Covelo, A Cañiza, As Neves e Arbo, e negociacións entre administracións. Entretanto, as comunidades rurais afectadas viron como as súas leiras eran valoradas e ocupadas sen que a planificación enerxética nacional lles ofrecese participación real no modelo.
O papel de Galicia como nodo enerxético do noroeste ibérico non é casual nin nova. A posición xeográfica do país, a súa potencia hidráulica, eólica e o crecente interese polo offshore, convértena nun corredor natural de enerxía entre a Península e o Atlántico. Neste contexto, actores estratéxicos como Reganosa —o operador do porto de regasificación de Mugardos— refuerzan a aposta polo hub enerxético galego, nun momento no que a seguridade do subministro voltou ao centro do debate político europeo tras o apagón ibérico do 28 de abril de 2025.
Precisamente ese episodio —que deixou sen luz a millóns de persoas durante horas— evidenciou a urxencia de reforzar as interconexións e a resiliencia do sistema. A presidenta de Redeia, Beatriz Corredor, cualificou os sistemas eléctricos español e portugués como “unha formidable máquina de xeración renovable que Europa necesita”, pero recoñeceu que sen máis cables cruzando fronteiras esa enerxía non pode fluír cara onde máis falta fai.
A distribuidora UFD Naturgy, pola súa parte, anunciou un plan de 520 millóns de euros en redes eléctricas en Galicia ata 2029, cun investimento de 124 millóns só en 2026, o que representa case o 45% do seu gasto en redes en todo o Estado ese ano. Cifras que falan por si soas do peso estratéxico de Galicia no sistema eléctrico nacional, e que contrastan coa escasa capacidade de decisión que as institucións galegas teñen sobre un sector que atravesa o seu territorio, usa os seus recursos naturais e moldea a súa paisaxe.
A interconexión de Arbo é un paso necesario e benvido. Mais cómpre preguntarse, con toda a claridade, se Galicia será un simple corredor polo que pase a electricidade cara a Europa, ou se terá por fin voz e voto sobre como se planifica, quen se beneficia e como se reparte a riqueza que xera o seu territorio. Esa é a pregunta que esta infraestrutura deixa aberta.