A primeira vaga de calor do verán de 2026 deixa cinco falecidos en Galicia e perdas directas en gandería, marisqueo e agricultura nunha terra sen adaptación climática suficiente.
A primeira ola de calor do verán de 2026 golpeou Galicia cunha intensidade que non debería seguir sorprendendo a ninguén, pero que continúa atopando ao país sen as ferramentas nin as políticas públicas necesarias para facerlle fronte. Cinco persoas perderon a vida en Galicia como consecuencia directa das temperaturas extremas rexistradas na última semana de xuño, nun episodio que en conxunto causou 327 falecidos en todo o Estado español.
As cifras sitúan a Galicia entre as comunidades con menor impacto relativo, circunstancia que os expertos atribúen en parte á influencia moderadora do Atlántico nas zonas costeiras. Porén, o interior viviu a mesma intensidade que outras rexións do norte peninsular, con Ourense encabezando as máximas autonómicas con ata 41 graos, e rexistros de 39,4 graos en Ribas de Sil. Santiago de Compostela chegou aos 37 graos, Lugo aos 38 e Ferrol tamén aos 37, nunha xornada na que ningunha cidade galega se librou de superar os 30 graos.
O perfil das vítimas non é alleo á estrutura demográfica e social do país. As persoas maiores de 65 anos son, como en todos os episodios similares, as máis vulnerables: segundo o sistema MoMo do Instituto de Salud Carlos III, preto do 96% das mortes atribuíbles a ondas de calor correspóndense con esta franxa de idade. En Galicia, o envellecemento da poboación rural e o illamento de moitas persoas maiores en vivendas antigas e mal ventiladas converten cada ola de calor nun problema de xustiza social de primeira orde, que o goberno autonómico non pode seguir abordando só con comunicados preventivos.
Pero os efectos da vaga non se limitaron ás persoas. O sector primario galego, xa debilitado por anos de desinvestimento, prezos baixos e climatoloxía adversa, recibiu outro golpe durísimo que agrava unha situación previamente crítica. A gandería de leite, columna vertebral da economía rural galega, sufriu os efectos do estrés térmico nas vacas: un estudo realizado en explotacións galegas cuantificou perdas de ata 0,249 quilos de leite por vaca e día por cada unidade de índice temperatura-humidade por encima do limiar crítico. Nunha explotación con cen vacas, iso tradúcese en entre 200 e 500 euros de perdas nunha soa semana, sen contar a merma na calidade da materia prima nin a diminución da fertilidade. A nivel estatal, organizacións agrarias como Unión de Uniones cifran a caída de produción láctea durante esta ola nun 20-25%, un dato que, trasladado á realidade das miles de granxas familiares galegas, resulta devastador.
O marisqueo, sector estratéxico e maioritariamente feminizado, chega a esta ola de calor nunha situación de extrema fraxilidade. As temperaturas elevadas da auga nas rías aceleran a proliferación de toxinas e favorecen as mareas vermellas, que xa obrigaron a pechar ata 3.400 bateas de mexillón en semanas anteriores. A iso súmanse os estragos causados polas borrascas de principios de 2026: nos bancos da ría de Muros e Noia, os primeiros mostreos amosaron mortalidades do 89% no berberecho e do 96% na ameixa babosa. Os datos das lonxas son elocuentes: en abril deste ano só se rexistraron 147.730 quilos de bivalvos, fronte aos 238.544 do mesmo mes de 2025, unha caída de case o 40%. As mariscadoras, que sosteñen con traballo precario e escasa cobertura social un sector de alto valor cultural e económico, son as primeiras en pagar os custos desta crise.
A industria agroalimentaria tampouco sae indemne. O calor extremo dispara os custos enerxéticos de refrixeración nas plantas de procesamento de produtos do mar, en lácteos e en conservas, sectores nos que Galicia ten un peso decisivo no conxunto do Estado. Mentres os grandes grupos corporativos poden asumir eses sobrecustos ou repercutilos na cadea, as empresas de menor tamaño e as cooperativas vense nun aperto financeiro que debilita aínda máis o tecido produtivo local.
No contexto europeo e global, o episodio de calor de xuño de 2026 foi cualificado como sen precedentes: a ONU advertiu de que leva a pegada inequívoca da crise climática, impulsada pola queima de combustibles fósiles. Europa é o continente que se quenta ao dobre de velocidade que a media mundial, e as ondas de calor que antes se describían como fenómenos dun vez por xeración repítense agora case cada verán.
Diante desta realidade, cabe preguntarse que está a facer a Xunta de Galicia máis alá de activar alertas e emitir recomendacións. Os plans de emerxencia climática seguen sendo insuficientes, os seguros agrarios non cobren adecuadamente os danos por estrés térmico e a adaptación das infraestruturas rurais ao novo clima vai a paso de tartaruga. Galicia non pode permitirse seguir tratando a emerxencia climática como un problema de comunicación. É, ante todo, un problema de economía, de xustiza social e de soberanía sobre o propio territorio.