A primeira gran onda de calor do verán 2026 golpea o agro, o monte e as persoas traballadoras ao aire libre, mentres a Xunta segue sen dar prioridade á prevención
Galicia amenceu este xuño baixo un ceo de brasas. A onda de calor que sacudiu Europa desde o solsticio de verán —con máis de 1.300 mortes en todo o continente segundo a Organización Mundial da Saúde— deixou tamén a súa pegada no interior galego, onde o termómetro rozou os 38 graos en puntos da provincia de Ourense, e onde o sector primario xa contabiliza danos difíciles de cuantificar. Non é un fenómeno illado: é a nova normalidade dunha crise climática que golpea con particular crueza o territorio rural galego.
A Axencia Estatal de Meteoroloxía (AEMET) activou alerta laranxa para o interior de Galicia desde o domingo 21 de xuño, nun episodio que os meteorólogos describen como o máis intenso do que vai de século para estas datas. A masa de aire sahariano que bloqueou o fluxo atlántico durante case dúas semanas —un fenómeno de alta presión coñecido como «domo de calor»— disparou o déficit de presión de vapor (DPV) moi por riba dos límites críticos. Segundo datos de Meteogalicia, o 12 de xuño rexistráronse picos de DPV que duplicaron o limiar de 1,5 kilopascais a partir do cal a vexetación comeza a murcharse de forma acelerada, converténdose, literalmente, nun polvorín.
O lume non tardou en chegar. Os grandes incendios forestais de xuño en Padrón (350 hectáreas), Boborás e Xermade consumiron máis de 1.000 hectáreas nunha soa semana, precedidos polos de Ponteareas en abril (750 hectáreas). Non son accidentes fortuítos: son o resultado dunha combinación de monte abandonado, cambio climático acelerado e prevención forestal insuficiente. Os datos son abraiantes: en 2026, a superficie queimada en España case triplicou a do mesmo período de 2025, e os grandes incendios pasaron dun a nove. Tres dos dez maiores incendios da historia de España producíronse en Galicia só en 2025. A pesares disto, o Pladiga 2026 da Xunta eleva o obxectivo de superficie queimada admisible ata as 29.207 hectáreas, case 10.000 máis que o ano anterior —un recoñecemento implícito do fracaso da política preventiva—, mentres a política de prevención segue sen recibir a prioridade orzamentaria que demanda o territorio.
O impacto no sector agrario é igualmente grave. As temperaturas extremas e a seca asociada castigaron os cultivos de horta no val do Miño e as explotacións de viño na Ribeira Sacra e nas Rías Baixas, onde a vendima de calidade está en risco por un adelanto forzado da maduración. As granxas de vacún de leite —columna vertebral da economía agraria galega— viron caer a produción e incrementarse a mortalidade animal polo estrés térmico. As mulleres do rural, que asumen en boa medida o traballo de coidado do gando e das leiras, afrontan dobre xornada baixo condicións extremas, sen que ningunha administración teña articulado medidas específicas de protección para as traballadoras agrarias expostas ao calor.
A pesca e o marisqueo tamén notan os efectos. O quecemento superficial das augas das Rías Galegas afecta á calidade e á distribución das capturas, especialmente do mexillón e da ameixa, dous dos produtos estrela da acuicultura galega. As persoas mariscadoras, maioritariamente mulleres, que traballan a pé na beiramar denuncian condicións de traballo insostibles nas horas centrais do día.
A Consellería do Medio Rural aprobou restricións ao uso de maquinaria agrícola e forestal durante as horas de maior calor como medida de emerxencia, lembrando que na última década o uso destes equipamentos causou 411 incendios en Galicia, o 60% deles entre as 12 e as 18 horas. Porén, organizacións ecoloxistas e colectivos do rural consideran que estas medidas son insuficientes e reactivas. «Galicia acumula anos de abandono da xestión forestal preventiva, e o cambio climático está multiplicando as oportunidades para que calquera faísca se converta nun grande incendio», advirte Juan Picos, investigador da Escola de Enxeñaría Forestal de Pontevedra.
O contexto europeo engade urxencia ao diagnóstico. Desde o 21 de xuño, a OMS contabilizou máis de 1.300 mortes en Europa atribuíbles á onda de calor, e os datos en España apuntan a 327 vítimas mortais, cinco delas en Galicia. Son cifras que están moi por debaixo das reais, pois as mortes por calor adoitan ser subestimadas nun primeiro momento. En 2025, no mesmo período, só se rexistraran 98 en todo o Estado.
O que está a ocorrer non é un episodio excepcional de mal tempo. É a manifestación máis brutal dunha emerxencia climática que require respostas estruturais: planificación forestal participativa, transición ecolóxica do agro galego, protección laboral real para as persoas que traballan ao aire libre —con especial atención ás mulleres— e un plan de adaptación climática que poña o rural no centro, non na periferia, das políticas públicas. O verán aínda acaba de comezar.