Copernicus e a OMM advirten dunha onda térmica “extremadamente inusual” que xa afecta a 150 millóns de persoas e ameaza o turismo, a agricultura e a saúde laboral galegas.
Europa arde. A Organización Mundial da Saúde (OMS) lanzou esta semana un chamamento urxente aos gobernos do continente para que traten o calor extremo como o que é: unha crise sanitaria de primeira orde. “Recoñecede o calor extremo como unha crise de saúde e actuade antes de que as temperaturas alcancen o seu teito”, esixiu Hans Kluge, director rexional da OMS Europa, nunha mensaxe que non deixa marxe para a tibieza política. O aviso non podería ser máis oportuno. Desde o 21 de xuño, a onda de calor que atravesa o continente deixou xa máis de 1.300 mortes adicionais, segundo os propios datos da OMS. Francia, o país máis golpeado ata o momento, rexistrou preto de 1.000 falecementos por encima da media habitual só na última semana, cunha representación do 85% de vítimas maiores de 65 anos.
As cifras son devastadoras, pero non sorprendentes para quen coñece a traxectoria do cambio climático en Europa. A OMS lembra que nos últimos catro anos o calor causou máis de 200.000 mortes na Unión Europea e nos países asociados, e que a mortalidade relacionada coas temperaturas extremas aumentou un 30% en dúas décadas. Europa, sinalan tanto a OMS como a Organización Meteorolóxica Mundial (OMM), é o continente que se quenta máis rápido do planeta, a un ritmo dobre que a media global.
Copernicus e o Centro Europeo de Previsión Meteorolóxica a Medio Prazo (ECMWF) confirman que as temperaturas observadas estas semanas son propias dos meses de xullo e agosto, non de finais de xuño. O índice de Previsión Extrema do ECMWF amosou valores máximos en vastas áreas do continente durante días consecutivos, o que significa condicións térmica “extremadamente inusuais”. Os científicos do consorcio World Weather Attribution concluíron que esta onda de calor sería “virtualmente imposible” sen o impacto do cambio climático, que a fai 200 veces máis probable que hai só vinte anos. O sistema atmosférico que está a provocar o episodio, coñecido como “bloqueo Omega”, atrapou aire cálido procedente do norte de África sobre Francia, España, Alemaña e o Reino Unido, con anomalías térmicas de ata 20 graos por encima da media en certas zonas.
E Galicia? O territorio galego, protexido pola influencia atlántica, mantén temperaturas máis moderadas que o resto da Península, coas máximas en cidades como A Coruña ou Vigo por baixo dos 26 graos. Mais esta aparente vantaxe non debe alimentar a complacencia. A temperatura media en Galicia xa subiu 1,5 graos nos últimos corenta anos, segundo estudos do Centro de Investigación Forestal de Lourizán e datos de MeteoGalicia, e o número de noites tropicais nas cidades costeiras aumenta sen parar. No verano de 2022, Ourense superou os 42 graos. A Xunta activou alertas sanitarias na provincia ourensá xa a finais de maio deste 2026 ante a previsión de temperaturas excepcionais para a época.
Os efectos económicos sobre Galicia son complexos e contrapostos. No curto prazo, a ola de calor converte o litoral galego nun destino refuxio para quen fuxe dos 40 graos do interior peninsular ou dos 43 de certas zonas de Francia. Un informe da Xunta cifrou o impacto positivo no turismo galego neste episodio en 12 millóns de euros. Pero este bo dato non pode agachar a realidade estrutural: as traballadoras e traballadores agrícolas galegos son dos máis expostos ao estrés térmico laboral. Segundo Eurofound, o 72% do persoal agrícola cualificado traballa en condicións de alta temperatura durante polo menos un cuarto da súa xornada. No campo galego, nas rías, nos viveiros de mexillón e na frota pesqueira artesanal, o calor extremo tradúcese en risco para a saúde, queda de rendemento e perdas económicas.
A nivel continental, as perspectivas para a agricultura son sombrías. O Boletín MARS do Centro Conxunto de Investigación da Comisión Europea rexistrou un empeoramento do estrés hídrico dos cultivos en amplas zonas de Europa, con perdas xa cualificadas de irreversibles nalgunhas áreas de España. A agricultura galega, aínda que conta con maior humidade que as rexións mediterráneas, tamén sofre os efectos das anomalías térmicas no interior, onde zonas de Lugo e Ourense acumulan déficit de choiva e tensión nos pastos.
A resposta institucional ata agora resulta claramente insuficiente. A OMS Europa reclama plans de acción fronte ao calor con coordinación entre autoridades sanitarias, sociais e laborais, liberación de camas hospitalarias, garantías de refrixeración para a poboación vulnerable e protección específica para as persoas traballadoras ao aire libre. O problema é que estas medidas, para ser efectivas, precisan de investimento público sólido, non de recomendacións xenéricas. A primeira Avaliación Europea do Risco Climático xa advertiu que “Europa non está preparada” para os riscos climáticos, e a infraestrutura galega, deseñada para un clima temperado, non é excepción. As vivendas do norte de Galicia non están adaptadas para soportar ondas de calor frecuentes, e os umbrais de alerta sanitaria son moito máis baixos que no sur: en certas zonas do norte de Lugo actívanse a partir dos 25,5 graos.
Mentres as negociacións globais sobre a redución de emisións continúan bloqueadas, o cambio climático avanza sen freo. A OMS e a OMM piden resposta de emerxencia. Galicia ten a oportunidade —e a obriga— de non esperar a que o termómetro dicte as prioridades políticas.