Preto de 2.000 millóns de euros, 4.000 vivendas en marcha e solo para 25.000 unidades vía PIAs: a Xunta manexa cifras sen precedentes nun sector que suma déficit estrutural.
Galicia vive en 2026 un punto de inflexión na súa política habitacional. O II Pacto de Vivenda de Galicia 2026-2030, asinado o pasado 10 de febreiro en Pontevedra baixo a presidencia de Alfonso Rueda, pon sobre a mesa un compromiso orzamentario de case 2.000 millóns de euros e fixa como obxectivo alcanzar as 10.000 vivendas públicas no ano 2030. O plan reactiva o sector da construción galego cunha folla de ruta que combina promoción directa, habilitación de solo residencial e colaboración público-privada a gran escala, nun contexto en que o acceso á vivenda digna e asequible se consolidou como a principal preocupación económica e social de centos de milleiros de fogares galegos.
O instrumento central para achegar solo ao mercado son os Proxectos de Interese Autonómico (PIAs), unha figura que a Estratexia Galega de Solo Residencial, elaborada polo Instituto Galego da Vivenda e Solo (IGVS), deseñou para planificar o desenvolvemento de solo residencial para a construción de ata 25.000 vivendas, das que 20.000 terán algún réxime de protección pública. Os PIAs xa están aprobados inicialmente nas seis grandes cidades galegas —Lugo, Ourense, Pontevedra, Santiago de Compostela, Vigo e A Coruña—, así como en Arteixo e Vilagarcía de Arousa, e iniciouse a tramitación en Marín. A Xunta licitou a redacción destes proxectos por 2,6 millóns de euros, coa previsión de aprobalos en xullo de 2026 e iniciar as expropiaciacións entre ese ano e o 2027, para arrancar as obras de urbanización en 2028.
Só no que atinxe á construción directa de promoción pública, a Consellería de Vivenda ten en marcha as 4.000 vivendas comprometidas para a lexislatura, das que aproximadamente 2.688 serán licitadas ao longo de 2026 mediante 55 proxectos distribuídos por todo o territorio. O orzamento do IGVS acadou en 2026 un récord histórico de 269,2 millóns de euros, un 22% máis que o exercicio anterior, mentres que a partida para construción de nova vivenda medrou un 63% ata os 163 millóns. Á vez, a sociedade pública Vipugal conta con 77,8 millóns para impulsar novas promocións.
A clave financeira do pacto reside nunha colaboración multinivel. Do investimento directo de case 2.000 millóns, o 82% provén de fondos propios da Xunta —1.630 millóns—, mentres que 241 millóns achégaos o Goberno central e outros 100 millóns proceden da Unión Europea. Ademais, segundo os cálculos do Executivo autonómico, o II Pacto movilizará uns 5.000 millóns de euros de investimento privado e contribuirá a xerar ou manter preto de 60.000 postos de traballo en Galicia, o que converte o sector da construción nun dos principais vectores de emprego do país nos próximos anos.
Non obstante, a lectura crítica deste plan non pode ignorar as súas contradicións internas. No V Foro Económico de Galicia, celebrado en xuño de 2026, voces do propio sector reclamaron “desburocratizar” e alertaron dun “exceso de regulación”, mentres que a conselleira recoñeceu que os prazos para autorizacións e conexións eléctricas son “excesivos”. O II Pacto inclúe tamén a figura das ECCOM —entidades privadas que emiten certificados técnicos con validez equivalente aos informes municipais—, o que supón, en práctica, a externalización dunha función pública cara ao sector privado. O BNG xa advertiu no Parlamento galego sobre un “novo modelo totalmente opaco” que deixaría en mans das promotoras privadas a decisión sobre quen accede á vivenda de protección autonómica, cun risco real de excluír persoas inmigrantes ou en situación de vulnerabilidade social.
Outra cuestión estrutural que o Pacto non resolve con suficiencia é a rendibilidade da vivenda de protección autonómica para as promotoras privadas. A propia conselleira recoñeceu en maio de 2026 que “hoxe non é atractivo construír VPA” pola combinación de altos custos dos materiais, escaseza de man de obra e prezos máximos que non cobren os custos reais de execución. A resposta da Xunta foi incrementar os prezos máximos de venda e aprobar un novo paquete de axudas directas á construción de ata 42.500 euros por vivenda en determinados ámbitos dos PIAs, o que abre interrogantes sobre quen asume os riscos e quen se queda cos beneficios neste modelo de colaboración público-privada.
O reto social de fondo é maiúsculo: Galicia acumula décadas de paralización no parque público de vivenda, e as persoas mozas, as familias monoparentais —maioritariamente encabezadas por mulleres—, a poboación do rural e os colectivos con rendas baixas seguen sen ter garantido o dereito constitucional a un fogar digno. O II Pacto chega tarde, pero chega con dimensión e con instrumentos que, ben orientados cara ao interese xeral e non ao beneficio privado, poderían sentar as bases dunha Galicia onde vivir non sexa un privilexio.