O agotamento dos fondos europeos en 2026 e os recortes previstos no marco 2028-2034 ameazan sectores estratéxicos como a construción, o sector primario e a innovación.

A economía galega continúa a mostrar sinais de fortaleza. O Foro Económico de Galicia prevé un crecemento do PIB de entre o 2% e o 2,5% para 2026, nunha senda que xa acumula cinco anos consecutivos de expansión por riba do 2,4%, moi por encima do raquítico 0,7% da media da UE. Porén, baixo esa fotografía optimista agóchase unha ameaza estrutural que os propios economistas non agochan: o efecto escalón que provocará o peche definitivo dos fondos Next Generation EU e a incerteza sobre o novo marco financeiro europeo 2028-2034.

O motor que se apaga

O doutor en Ciencias Económicas Fernando González Laxe identificou a demanda interna e os fondos europeos como os dous piares do crecemento galego no primeiro trimestre de 2026. En particular, subliñou a achega “moi potente” do sector da construción, impulsada polo plus de investimento dos fondos Next Generation e polas axudas estatais que van directamente ás familias e estimulan o consumo. Uns fondos que, non obstante, están a piques de esgotar o seu percorrido. O prazo de execución remata o 31 de agosto de 2026, e o 30 de setembro é a data límite para a última solicitude de pago á Comisión Europea. España aspira a recibir aínda uns 25.000 millóns de euros en transferencias a fondo perdido antes do peche.

O propio Foro Económico recoñece abertamente a incógnita: “Precisamente, agora ábrese a incógnita de como reaccionará a economía galega co próximo fin dos fondos Next Generation e ante un futuro escenario plurianual 2028-2034 no que se prevén recortes de fondos europeos que afectan Galicia, como os de cohesión e sector primario”. Unha confesión que vale máis que calquera eufemismo institucional.

O novo marco: recortes sobre o esencial

A proposta da Comisión Europea para o Marco Financeiro Plurianual (MFP) 2028-2034 introduce cambios que afectan de cheo á Galicia rural e mariñeira. Segundo a declaración conxunta dos “Amigos da Cohesión”, un bloque de quince Estados membros encabezado por España, a política de cohesión, a PAC e a Política Pesqueira Común son as únicas políticas que sofren recortes en termos reais a pesar do incremento global do orzamento comunitario. Resulta revelador e indignante á vez: mentres medran as partidas para defensa e competitividade estratéxica, desángranse as que sosteñen o agro, o mar e os territorios máis vulnerables.

Para Galicia, os números son especialmente preocupantes. España afrontaría un recorte importante no novo MFP, xa que non contaría coas inversións financiadas a través do NextGenerationEU. Ademais, a nova arquitectura orzamentaria fusiona nunha única rúbrica a PAC, a política de cohesión e programas de migración e fronteiras, nun deseño que diluirá o enfoque territorial e concentrará as decisións en Bruxelas, minguando a capacidade das rexións para adaptar as inversións ás súas necesidades reais.

Galicia: dependente dunha axuda que desaparece

A dependencia galega dos fondos europeos non é un capricho ideolóxico: é un dato estrutural. En marzo deste ano, Galicia recibiu uns 850 millóns de euros en fondos UE que contribuíron directamente ao seu crecemento económico. Un volume de recursos que, cando desapareza, non ten substituto evidente nin no sector privado nin nas arcas autonómicas. O sector da construción —que liderou o dinamismo do primeiro trimestre de 2026— é un dos máis expostos a este efecto escalón: sen obras financiadas polos fondos, o ritmo de actividade caerá bruscamente.

Tamén o sector primario afronta un escenario sombrío. O propio Foro constata que xa no primeiro trimestre de 2026 este sector medrou só un 0,8%, moi lonxe do 3,4% do mesmo período do ano anterior. A combinación dunha ralentización xa en marcha e uns fondos europeos en retirada é unha ecuación perigosa para o agro e o mar galegos, a espina dorsal da economía do rural e das comunidades costeiras.

Alternativas insuficientes

O goberno español anunciou o Fondo España Crece, un vehículo xestionado polo ICO cunha dotación inicial de 10.500 millóns de euros e a aspiración de mobilizar ata 120.000 millóns mediante colaboración público-privada. Porén, este instrumento supón un cambio de paradigma: menos subvención directa e máis lóxica financeira baseada en préstamos, avais e instrumentos de capital. Para o tecido produtivo galego, maioritariamente composto por pequenas e medianas empresas e cooperativas do sector primario e da pesca, este enfoque non é neutro: esixe bancabilidade e capacidade de retorno que moitas entidades non teñen. A economía social e cooperativa galega, que deu resposta histórica aos territorios que o mercado abandonou, corre o risco de quedar excluída deste novo modelo de financiamento.

O certo é que Galicia está a entrar nunha etapa de transición sen que a Xunta nin o goberno central ofrezan un plan de continxencia claro para absorber o impacto. Mentres en Bruxelas séguense negociando techos orzamentarios e os países frugais impoñen os seus criterios de austeridade, as comunidades periféricas como Galicia son as que pagarán a factura. O que durante anos foi un motor de inversión pública transfórmase nunha incógnita que pode hipotecar os sectores máis vulnerables do país.