A Axencia Tributaria pecha o groso das devolucións do IRPF a pensionistas que cotizaron ás antigas mutualidades laborais, cunha inxección de renda que impulsará o consumo en Galicia.
A Axencia Tributaria acaba de publicar por primeira vez o impacto real das devolucións do IRPF aos pensionistas que cotizaron ás antigas mutualidades laborais. Segundo os datos do fisco, ata 3,08 millóns de mutualistas ou herdeiros viuse beneficiados na campaña da Renda de 2024 —que rematou esta semana— dunha redución aplicada no imposto sobre a renda por esas achegas históricas. A cifra total acada os 6.400 millóns de euros, o que equivale a uns 2.072 euros de media por persoa, cantidades que na maioría dos casos se traduciron en devolucións directas á conta bancaria.
A historia desta reparación fiscal non é nova, mais a súa magnitude e as sucesivas marcha atrás administrativas converten o desenlace nun caso paradigmático de como o Estado pode reter durante décadas rendas que non lle correspondían. O Tribunal Supremo abriu a porta a estas devolucións millonarias coa súa primeira sentenza de febreiro de 2023. Entón, o tribunal concluíu que quen realizara achegas a antigas mutualidades entre 1967 e 1978 podía minorar no IRPF o 25% do importe da súa pensión xerada con esas cotizacións. Nunha sentenza posterior de abril de 2024, o tribunal completou a súa doutrina e fixou que os mutualistas que fixeran achegas antes de 1967 podían deducirse até o 100% da pensión xerada nese período.
Dito doutro xeito: durante décadas, a Administración aplicou aos pensionistas mutualistas o mesmo tratamento fiscal que a calquera pensión pública, tributando polo 100% da prestación cando a lei obrigaba a distinguir entre períodos de cotización e a aplicar reducións específicas. Esa dobre imposición silenciosa alimentou as arcas do Estado á conta dos aforros de traballadores que hoxe son maiores de setenta anos.
Por rangos de ingresos, o groso dos pensionistas que se beneficiaron da dedución son aqueles con rendas de entre 30.000 e 60.000 euros anuais, cun total de 981.507 beneficiarios; seguidos de quen percibe entre 21.000 e 30.000 euros ao ano, con 701.480 persoas. A Axencia Tributaria dá por finiquitado o groso das devolucións, quedando pendentes só casos á espera de sentenza xudicial ou aqueles nos que existen dificultades para verificar os datos.
O camiño ata aquí estivo plagado de obstáculos burocráticos que golpearon especialmente a un colectivo de avanzada idade. En decembro de 2024, Facenda suspendeu as solicitudes en tramitación e iniciou un novo procedemento que retrasou os pagamentos, provocando queixas e mobilizacións de sindicatos e pensionistas. Tras a rectificación do Ministerio de María Jesús Montero, abriuse en abril de 2025 un novo formulario para reclamar as devolucións dos anos 2019 a 2022 de forma conxunta. Entre agosto e outubro de 2025, reintegráranse xa 2.350 millóns de euros por tributos abonados de máis entre 2019 e 2022, e en 2024 devolveranse 1.435 millóns. Aínda así, numerosos expedientes seguiron sen resolverse ao pechar o ano.
En Galicia, un territorio cunha estrutura demográfica marcada polo envellecemento e cunha proporción significativa de pensionistas que traballaron en sectores como a banca, a construción, as eléctricas ou a pesca —todos eles con alta presenza de mutualidades laborais históricas—, o impacto desta inxección de liquidez non é menor. Segundo estimacións de asesores fiscais galegos, as cantidades recuperables sitúanse habitualmente entre 2.400 e 3.000 euros por período solicitado, aínda que varían segundo a vida laboral de cada contribuínte. En casos excepcionais, especialmente entre quen cotizou antes de 1967, a devolución pode superar os 10.000 euros acumulados.
O efecto na economía galega pode ser relevante. Trátase de renda que vai directa ao peto de persoas maiores cuxo consumo se concentra no comercio de proximidade, nos servizos locais e na hostalería. Nun país con graves problemas de despoboamento rural e onde o pequeno comercio leva anos en retroceso, esa liquidez adicional ten un efecto multiplicador sobre o tecido produtivo local que non debe ser subestimado.
Malia todo, é necesario subliñar que esta devolución non é un agasallo do Estado nin unha política social: é a devolución dun diñeiro cobrado indebidamente durante décadas a traballadores que xa cumpriran coas súas obrigas. A demora na tramitación, os cambios de criterio reiterados e a falta de transparencia sobre o número de expedientes pendentes revelan as carencias dunha Administración que tardou demasiado en corrixir un erro propio. O verdadeiro reto é garantir que ninguén quede fóra do proceso por dificultades no acceso dixital —un problema especialmente grave entre persoas maiores de setenta anos en Galicia— e que os prazos restantes para reclamar os exercicios non prescritos sexan amplamente difundidos entre a poboación afectada.