O Goberno galego activa un plan de choque tras a mortandade masiva de bivalvos, pero as mariscadoras alertan de que os fondos chegan tarde e o Estado segue sen mover ficha
As rías galegas aínda gardan o recordo dun inverno histórico. Entre xaneiro e febreiro de 2026, un tren de oito borrascas consecutivas acumulou ata 1.000 litros por metro cadrado en puntos do litoral, reducindo a salinidade da auga a niveis críticos —en certas zonas, chegou mesmo a cero— e provocando unha mortandade masiva sen precedentes de ameixas, berberechos e mexillóns. Nas zonas máis devastadas, como a ría de Noia, o sector fala de perdas de ata o 90% da produción. Ante esta emerxencia, o Consello da Xunta aprobou o 23 de marzo un Plan de Recuperación dotado con 22,7 millóns de euros para apoiar o sector marisqueiro e reactivar os bancos afectados.
O paquete articúlase en tres grandes eixos. O máis voluminoso destina 19,2 millóns de euros á sinatura de convenios bilaterais de colaboración con confrarías e entidades xestoras dos plans de marisqueo, co fin de financiar tarefas de restauración dos hábitats: sementeiras, limpezas, acondicionamento do substrato e control de depredadores. Outros 1,5 millóns irán á repoboación directa de especies a través da compra de semente de bivalvos, e os 2 millóns restantes destinaranse a proxectos de conservación e restauración da biodiversidade mariña, especialmente nas zonas de libre marisqueo. Ademais, a Consellería do Mar prevé prorrogar os plans de xestión marisqueira ata 2029 e impulsar o Plan de acción do marisqueo 2026-2031, así como proxectos innovadores como MaruxIA e o funcionamento do hatchery de O Vicedo.
As confrarías beneficiarias —unhas 25, con especial incidencia nas Rías Baixas, sobre todo na ría de Muros e Noia— poderán acoller aos convenios para compensar ás mariscadoras que participen nos traballos de rexeneración, cun pagamento de ata 700 euros mensuais. A conselleira do Mar, Marta Villaverde, subliñou que as medidas están baseadas en criterios científicos rigorosos, coa participación do Intecmar e do CIMA, e que se pactaron co sector buscando a sostibilidade a longo prazo, non simples “remedios puntuais”.
Porén, a realidade nas rías conta outra historia. Mentres a Xunta anuncia cifras, as traballadoras do mar denuncian que os fondos non chegan a tempo e que o Estado central segue inactivo. A asociación Mulleres Salgadas alertou de que miles de familias do litoral galego atravesan unha situación de “grave vulnerabilidade económica e social” tras meses sen poder facer, sen ingresos e obrigadas a abonar as cotas ao Instituto Social da Mariña (ISM) cada mes. “Estamos pagando un diñeiro que non temos”, denunciou unha mariscadora da confraría de Cabo de Cruz. A exención de cotas reclamada pola Xunta ao Goberno central segue sen materializarse, meses despois da declaración de Galicia como zona gravemente afectada por emerxencia de protección civil.
O impacto humano desta crise ten rostro de muller. O marisqueo a pé é un sector feminizado, onde decenas de anos de traballo acumulado están en xogo. Testemuños como o de Rosa María Martínez, mariscadora con 34 anos de experiencia na ría de Noia, revelan o proceso de deterioro estrutural: “En 2010 éramos 150 socios, neste momento quedamos 15”. Para moitas delas, o pluriemprego converteuse nunha necesidade, mais o propio sistema obriga a manter o marisqueo como actividade principal para conservar bonificacións e dereitos, nunha trampa kafkiana da que é difícil saír.
A resposta institucional ten tamén buracos evidentes. A USC e a UDC elaboraron, por encargo da Consellería do Mar, un documento técnico para adaptar a protección social das mariscadoras en caso de cese de actividade por episodios ambientais adversos, proposta que inclúe melloras no mecanismo de cese e a compatibilidade das prestacións con tarefas de mantemento dos bancos. Porén, a súa aplicación depende do Goberno central, que até o de agora non tomou ningunha medida concreta.
O plan da Xunta chega logo dun inverno que foi, segundo Meteogalicia, un 81% máis chuvioso do normal. O cambio climático, que intensifica a frecuencia e a severidade dos eventos meteorolóxicos extremos, converte esta crise nun aviso. Non é un problema puntual: é o síntoma dun modelo de explotación e de desprotección laboral que non está preparado para os desafíos ambientais do futuro. Os 22,7 millóns son necesarios, pero insuficientes se non van acompañados de reformas estruturais na protección social das traballadoras do mar e dunha resposta real —non só declarativa— do Estado. O marisqueo galego non pode permitirse máis demoras.