Máis dun millón de traballadores e traballadoras en baixa cada día en España agrava un problema estrutural que Galicia sofre con especial intensidade, cun custo de 2.268 millóns de euros anuais.
O debate sobre as baixas laborais chegou ao centro da axenda económica española cun dato que alarma a empresas, sindicatos e administracións: máis dun millón de persoas traballadoras non acoden ao seu posto de traballo cada día por contar cun permiso médico. Segundo datos da Seguridade Social analizados polo Instituto Valenciano de Investigacións Económicas (IVIE), en 2024 iniciáronse 9,3 millóns de procesos de incapacidade temporal, un 2,8% máis que o ano anterior, mentres que o número de días de baixa acadou os 406,8 millóns, un 11% máis que en 2023. A cifra equivale a unha media de 22 días de ausencia ao ano por cada traballadora ou traballador, fronte aos 15 días de media en 2018.
Pero o impacto non é homoxéneo no territorio. Galicia emerxe como un dos territorios máis afectados do Estado. Segundo o informe elaborado polas universidades de Santiago de Compostela e Vigo para a Xunta de Galicia, a comunidade sitúase como a segunda autonomía con maior incidencia do absentismo laboral, tanto polo porcentaxe de xornadas perdidas coma pola duración media das baixas e o peso dos procesos de longa duración. Os datos de Randstad Research referidos ao peche de 2025 son contundentes: Galicia pechou o ano cunha taxa de absentismo do 8,6%, moi por riba da media estatal do 7,1%. Ademais, a taxa de absentismo por incapacidade temporal chegou ao 6,8% fronte ao 5,5% da media española.
O informe universitario revela que a duración media das incapacidades temporais por continxencias comúns en Galicia sitúase en 72,25 días, máis de 30 días por riba da media nacional. Nalgúns casos, como o documentado no Foro Empresa Pontevedra, as baixas chegan a durar 83 días de media, o dobre da media estatal. O custo económico é devastador: en 2024, o absentismo laboral supuxo case 985 millóns de euros para a Seguridade Social galega e outros 964 millóns para as empresas. En termos macroeconómicos, o impacto alcanza arredor do 3% do PIB galego, uns 2.268 millóns de euros anuais.
Os sectores estratéxicos para a economía galega son os máis golpeados. A industria encabeza o ranking con unha taxa do 9% de absentismo, seguida dos servizos co 8,6% e a construción co 7,3%. O metal galego —que abrangue automoción, naval, aeronáutica e estruturas metálicas— rexistrou xa taxas de absentismo que alcanzan o 10%, segundo a patronal Asime, que advertiu que estes niveis “están a prexudicar moitísimo á competitividade das empresas”. Ademais, estímase que o número equivalente de persoas traballadoras que non acudiron ningún día ao seu posto ao longo do ano achégase ás 100.000, unha cifra que contrasta coa escaseza de man de obra: no primeiro trimestre de 2025 contabilizáronse máis de 8.200 vacantes sen cubrir en industria, hostalería, transporte e servizos sociosanitarios.
A nivel estatal, a factura non deixa de medrar. O sector das mutuas estima que a Seguridade Social terá que desembolsar 20.000 millóns de euros en 2026 para facer fronte ao pagamento das prestacións de incapacidade temporal, tras sete anos de crecemento ininterrompido. Ao longo de 2025, a Seguridade Social e as mutuas pagaron máis de 16.800 millóns de euros en baixas por continxencias comúns, un 12% máis que o ano anterior. A estes súmanse os custos indirectorios: a Fundación Economía y Salud estima que o impacto total para o conxunto da economía española equivale ao 5,8% do PIB.
É fundamental, con todo, non caer na trampa do relato empresarial que culpabiliza as traballadoras e traballadores. Como lembraron desde a Inspección de Traballo en Galicia, as baixas por incapacidade temporal constitúen o 80% do absentismo total, e dentro dese porcentaxe, o 90% son provocadas por enfermidades comúns. A saúde mental consolidouse como segunda causa de incapacidade temporal en España, con patoloxías como a ansiedade, a depresión e o burnout xerando baixas de longa duración nunha forza laboral cada vez máis presionada. Os estudos do IVIE e da Universitat Oberta de Catalunya confirman que os problemas de saúde mental como causa de baixa laboral aumentaron un 87% nos últimos seis anos, reflexo dunha realidade de condicións laborais que o sistema non pode ignorar.
A resposta institucional galega chegou a través da Mesa do Diálogo Social, constituída formalmente este ano a través do Decreto 30/2026. Nel aprobouse un grupo de traballo específico para mellorar o benestar laboral e reducir o impacto do absentismo, con eixos que abranguen os sectores do naval, a automoción e a enerxía. A Xunta anunciou para este mesmo mes de xuño a presentación dun plan integral definitivo, negociado cos axentes sociais. O verdadeiro reto non é perseguir traballadoras enfermas, senón atacar as causas: condicións laborais penosas, saturación sanitaria con listas de espera que prolongan as baixas, e falta de conciliación real. Onde máis custa conciliar, máis sobe o absentismo. Non porque a xente queira faltar, senón porque non ten marxe para xestionar os imprevistos da vida sen recorrer á baixa.